İktisat Öğrencisi Nerede Staj Yapmalı? Bir Felsefi Perspektif
Hangi yolu seçeceğimizi düşündüğümüzde, bazen ikilemlere düşeriz; mantıklı bir yol mu yoksa vicdani olarak doğru bir yol mu? İşte bu noktada, etik ve epistemolojik sorular devreye girer: Ne yapmalıyım? ve Ne biliyorum? Bu iki soru, insanın dünyayı anlama biçimini şekillendirir. Örneğin bir iktisat öğrencisi, staj yapacağı yeri seçerken yalnızca işin maddi yanını mı göz önünde bulundurmalı, yoksa bu seçimde etik kaygılar ve insanlık adına bir sorumluluk hissetmeli midir? Bu yazı, bu soruya felsefi bir bakış açısıyla yaklaşmak amacıyla kaleme alınmıştır.
Etik Perspektiften: İktisat Öğrencisinin Sorumlulukları
İktisat öğrencisi staj yaparken, çoğunlukla bir organizasyonun karını arttırmak ve süreçlerini optimize etmek gibi hedeflerle karşılaşır. Ancak, burada etik sorunlar devreye girmektedir. İktisat, yalnızca finansal başarı ve büyüme ile ilgili bir alan değildir. O, aynı zamanda toplumların, bireylerin ve çevrenin nasıl etkilendiğini anlamak için de bir araçtır.
Burada, Immanuel Kant’ın etik teorisini dikkate almak önemlidir. Kant’a göre, insanlar araçsal birer varlık olarak görülmemelidir; her birey, kendi içsel değerine ve saygısına sahip bir varlık olarak değerlendirilmelidir. Bu anlayışa göre, iktisat öğrencisinin çalıştığı kurumda yalnızca kar odaklı bir yaklaşımı takip etmek yerine, toplumun daha geniş çıkarlarını da göz önünde bulundurması gerekmektedir. Örneğin, bir finansal kurumda çalışırken, yalnızca şirketin karını maksimize etmek değil, aynı zamanda toplumun bu karın olumsuz sonuçlarından nasıl etkileneceğini sorgulamak önemlidir.
Kant’ın bu bakış açısı, genellikle iktisadi seçimler yaparken göz ardı edilen bir etik boyut sunar. Bir stajyerin kararları, yalnızca finansal başarıyı değil, aynı zamanda işyerindeki insanların, çevrenin ve genel toplumun iyi olma halini de etkileyecektir. Örneğin, sürdürülebilirlik ilkesine bağlı bir işyerinde staj yapmak, şirketin kar odaklı politikalarını çevresel, etik ve toplumsal sorumluluklarla dengelemek anlamına gelir.
Epistemolojik Perspektiften: Bilgi ve İktisat
Bir iktisat öğrencisi için, staj deneyimi yalnızca bir kariyer başlangıcı değil, aynı zamanda bilgi edinme sürecidir. Bilgi kuramı (epistemoloji), bir bireyin neyi ve nasıl bildiği üzerine düşünmeyi gerektirir. Ancak, burada bir soru ortaya çıkar: Gerçek bilgi nedir? Bu soruya farklı filozoflar farklı cevaplar vermiştir. Platon, bilgiye yalnızca doğru ve mantıklı bir şekilde inanç gösterebileceğimizi söylese de, David Hume’un empirizm anlayışına göre, bilgi, tecrübeye dayalı olmalıdır.
Bir iktisat öğrencisinin staj yaptığı kurumda edinilen bilgiler, yalnızca teorik derslerde öğrendikleriyle sınırlı kalmamalıdır. Epistemolojik açıdan bakıldığında, öğrencinin işyerindeki gözlemleri ve deneyimleri, bilginin genişlemesine katkı sağlayacaktır. Örneğin, bir iktisat öğrencisi, bir bankada çalışarak finansal analiz yapabilir; ancak gerçek bilgi, bu analizlerin nasıl şekillendiğini ve bu kararların toplumsal etkilerini de anlamaktan gelir.
Bilgi kuramı çerçevesinde, günümüzde postmodernizmin etkisiyle, bilginin kesinliğinden çok, bilgi üretim süreçlerinin çoğulculuğu ön plana çıkmıştır. Bir iktisat öğrencisi, bir şirketin finansal stratejilerini değerlendirirken, yalnızca bir teorinin ya da paradigmanın doğrularını takip etmek yerine, farklı bakış açılarına yer vermeli ve kritik bir yaklaşım sergilemelidir. Bu, öğrencinin staj yapacağı kurumun karını arttırmaya yönelik iş süreçlerini eleştirirken, aynı zamanda bu süreçlerin doğruluğunu sorgulamasına olanak tanır.
Ontolojik Perspektiften: İktisat ve Gerçeklik
Ontoloji, varlık felsefesi olarak tanımlanabilir ve dünyayı, varlıkların ne olduğu, nasıl bir yapıya sahip oldukları, birbirleriyle nasıl ilişkilendikleri üzerinden anlamaya çalışır. Bir iktisat öğrencisinin staj yapacağı yer, sadece bir “iş” alanı değildir; aynı zamanda onun varlık anlayışını şekillendiren bir ortamdır. Bir öğrencinin staj yaptığı kurum, onun sosyal ve etik bakış açısını, toplumdan ve çevreden ne anladığını ve hatta insanın varlık amacını sorgulama biçimini etkiler.
Heidegger’in varlık anlayışı, bu noktada ilginç bir perspektif sunar. Heidegger’e göre, insan varoluşu, dünyada olmakla, yani çevremizdeki gerçeklikleri sorgulamakla anlam kazanır. İktisat öğrencisi, staj yaptığı kurumda sadece ekonomik göstergelere bakarak “gerçeklik” anlayışını şekillendiremez. Onun bu süreçte kendisini toplumun bir parçası olarak görmek, üretim ve tüketim süreçlerinin gerisindeki insan faktörünü sorgulamak, gerçekliğe dair daha derin bir kavrayış geliştirir.
Ontolojik açıdan, günümüz iş dünyası hızla dijitalleşiyor ve yapay zekânın etkisi giderek büyüyor. Bu noktada, öğrencinin çalıştığı şirketin teknolojik yapısını ve insan-merkezli anlayışını da sorgulaması gerekmektedir. Teknolojik gelişmeler, ontolojik anlamda insanın rolünü yeniden tanımlıyor; bir iktisat öğrencisi bu değişen yapıyı nasıl anlamalı ve nasıl bir yaklaşım benimsemelidir?
Sonuç: İktisat Öğrencisi Nerede Staj Yapmalı?
Bir iktisat öğrencisi staj yapacağı yeri seçerken, yalnızca bireysel kariyer hedeflerini değil, aynı zamanda etik, epistemolojik ve ontolojik sorumluluklarını da göz önünde bulundurmalıdır. İktisat sadece sayılar ve grafiklerle sınırlı bir alan değil, insan ve toplum ilişkilerinin iç içe geçtiği, derin felsefi soruları gündeme getiren bir disiplindir. Kant’tan Hume’a, Heidegger’den postmodernizme kadar pek çok filozof, iktisat öğrencisinin çalıştığı kurumu yalnızca maddi kazanımlar açısından değil, toplumsal ve etik sorumluluklar açısından da değerlendirmesini önermektedir.
Sonuç olarak, bir iktisat öğrencisi staj yaparken yalnızca gelecekteki işine odaklanmamalı; aynı zamanda o işin dünyadaki yerini, insanlar üzerindeki etkisini ve bilgiye nasıl ulaştığını da sorgulamalıdır. Bu felsefi bakış açıları, öğrencinin daha bilinçli bir şekilde kararlar almasını ve toplum adına daha faydalı bir iktisat anlayışı geliştirmesini sağlayacaktır. Peki, bu etik sorulara yanıt ararken öğrencinin vereceği kararlar gerçekten toplumsal fayda sağlayabilir mi, yoksa yalnızca ekonomik büyüme hedeflerine hizmet eder mi?